معامله فضولی
معامله فضولی
پرسش
علی به نمایشگاه ماشین پدر دوستش حسن مراجعه و در نبود پدرش خطاب به وی بطور شفاهی یکی از 10دستگاه پژو 405موتور آلمان برنگ سفید را خریداری و 30در صد مبلغ را در ابتدا پرداخت و قرار بر این میشود مابقی طی دو ماه آینده پرداخت گردد.فردای آنرور علی برای تفریح به پیشنهاد دوستش یکی از ماشینها را تحویل و به رانندگی علی با هم همسفر میشوند ک زمان برگشت وسیله با مانعی در مسیر برخورد و سپر ماشین صدمه میبیند.حال سوال اینست
1.وضعیت عقد چگونه است و اگر صحیحا واقع شده در فرضی که ایجاد خسارت ناشی از قصور حسن بوده آیا حسن میتواند اقاله یا فسخ نماید؟به چ نحو؟
2.به فرض اینکه مقصر ورود خسارت علی باشد آیا حسن میتواند آنرا مطالبه کند؟
پاسخ:
از انجا که نمایشگاه اتومبیل متعلق به پدر حسن میباشد.و حسن شفاها یکی از 10 دستگاه اتومبیل (پژو 405 ) را بصورت کلی در معین به علی واگذار می نماید.و یک سوم قیمت خودرو را دریافت می دارد و اتومبیل را به تصرف علی می دهد.لذا انچه مسلم و مبرهن است این است که معامله منعقده فی مابین علی وحسن فضولی و غیر نافذ می باشد و نیاز به تنفیذ مالک دارد. در اینصورت مستند به ماده 247 ق مدنی معامله واجد اثار حقوقی می گردد. از انجا که علی در حین رانندگی خود باعث ایجاد خسارت به خودرو خویش شده است و مسولیت ان نیز برعهده خودش بوده و هیچ ارتباطی به معامله نخواهد داشت اما در فرض عدم اجازه پدر بر معامله فضولی که باعث بطلان معامله می شود دو حالت قابل تصور است:
1- علی از فضولی بودن معامله و اینکه اتومبیل مورد معامله متعلق به حسن نبوده است اطلاعی نداشته است که در اینصورت مستند به صدر ماده 263 قانون مدنی مشتری جاهل حق مراجعه به بایع فضول ( حسن ) را از باب استرداد ثمن و کلیه غرامات خواهد داشت چراکه هرچند علی جاهل بر معامله فضولی باشد ولی به صرف تصرف و استیلا بر مبیع مستند به ماده 262 قانون مدنی ضامن اصل مال و منافع مدت تصرف اعم از مستوفات و غیر مستوفات میباشد و در صورت پرداخت خسارات به پدر حسن به جهت قاعده غرور علی حق مراجعه به غار ( حسن ) را دارد.
2- علی عالم بر فضولی بودن معامله بوده است که در اینصورت به استناد سطر اخر ماده 263 ق مارالذکر تنها حق مراجعه به میزان ثمن پرداختی از حسن را دارد و نسبت به ایراد عیب وارده بر خودرو از جهت قاعده اتلاف مسول جبران خسارات وارده به اتومبیل می باشد و از این جهت حق مراجعه به حسن را به جهت علم به موضوع و قاعده اقدام ندارد.
در سوال دوم حسن ذینفع این معامله نیست که حق فسخ یا تفاسخ معامله را داشته باشد و همچنین حسن حق مراجعه به علی و مطالبه خسارت را ندارد و مالک خودرو یعنی پدر حسن ذینفع مطالبه خسارت میباشد.
هوالوکیل